Sivilce nasıl oluşur?

Temel olarak sivilcenin oluşum mekanizması dörde ayrılır:

1.) Anormal foliküler (yağ kanalı) keratinizasyonu (hücresel artış):
Anormal foliküler keratinizasyon yağ kanalının içini döşeyen hücrelerde, bu hücrelerin kanal içine dökülmelerinde ve yapışkanlıklarında artıştır. Bunun sonucunda yağ kanalı tıkanır. Bu tıkaç nedeniyle yağ kanalı içinde yağ ve hücre artıkları birikir.  İlk sivilce öncüsü lezyon olan mikrokomedon oluşur.

2.) Yağ bezlerinden yağ salınımı artmıştır.

Yağ salgılanması hayatın ilk 6 ayında yüksektir. 6. aydan sonra bu oran düşer ve çocukluk çağı boyunca düşük kalır. Ergenlik dönemiyle birlikte yağ bezlerinin salgı kontrolü cinsiyet hormonlarının etkisi altına girdiğinden yağ salgılanması artışa geçer.

Sivilceli hastaların normal ciltli kişilere göre daha geniş yağ bezleri vardır ve daha fazla yağ salgılanır.  Normal olarak salgılanan bu yağ deri üzerine çıkar ve atılır. Yağ kesesinin ağzını oluşturan kanal, salgılanan yağın yoğunlaşması sonucu oluşan bir tıkaç ile tıkanır. Aknenin oluşumundaki temel neden bu tıkanmadır.

Sivilceli hastaların tetkiklerinde çoğu zaman kan hormon seviyesi normal bulunmuştur. Ancak yağ hücrelerinde hormonlara karşı aşırı hassasiyet olduğu düşünülmektedir. Yani yağ hücreleri normal seviyedeki bir hormona, yüksek seviyedeki bir hormona verdiği gibi cevap vermekte ve fazla yağ salgılanmaktadır. Ancak bazı sivilceli hastalarda hormonal dengesizlik de olabilir.

3.- 4)  Propionibacterium acnes (P.acnes) adlı mikrobun yağ (sebum) içinde çoğalması ve artmış iltahapsal yanıt (inflamasyon)

P.acnes normalde ciltte bulunan bir mikroptur. Salgıladığı enzimler tıkanmış yağ kanalı içindeki yağları parçalar. Bu yağların parçalanması sonucunda serbest yağ asitleri ortaya çıkar. Serbest yağ asitleri yağ kanalı hücrelerinin yapısını bozar ve yağ kanalının tıkanmasına katkıda bulunur. Ayrıca iltihap oluşturan hücreleri çekerek artmış iltihapsal yanıta neden olur. Sivilcenin sert, kırmızı ve derin elemanları bu şekilde oluşur. Bazen iltihap şiddetli olur, yağ kanalı parçalanır ve iltihap çevre dokuya yayılır. Bu durumda da sivilce iz bırakmaktadır.

Sivilcede genel görüntü nasıldır?

Ciltte yağ bezlerinin en yoğun bulunduğu bölgelerde yani özellikle yüzde, sırtta ve göğüs bölgelerinde ağzı, siyah veya koyu kahverengi tıkaç ile tıkalı, içleri iltihaplı yağ ile dolu şişlikler şeklinde veya sertlik hissedilen kistler ve nodüller şeklindedir. Bu kistler iyileşirken ciltte yara izi (skar) bırakabilir.

Sivilce oluşumunda risk faktörleri nelerdir?

Ergenlik çağına giriş,
Erkek cinsiyet,
Bazı ilaçlar (doğum kontrol hapları, b12 vitamini, iyodidler, bromidler, lityum, fenitoinler, kortizon),
Temizleyici kremler, nemlendiriciler, yağlı fondotenler,
Deri yüzeyinin herhangi bir şekilde kapatılması,
Güneş: Akneler güneşli mevsimlerde azalırken, nem ve ısının arttığı dönem ve mekanlarda artış gösterebilirler. Ultraviyole ışınlarının kurutucu ve bakterileri azaltıcı rolü bilinmektedir. Bu nedenle güneşlenme genellikle sivilceleri azaltır. Ancak aşırı güneşlenme sonrasında deri kendini zararlı ultraviyole ışınlarından korumak için kalınlaşır. Önce azalan sivilceler, derinin kalınlaşıp gözeneklerin tıkanması sonucu daha da şiddetlenebilir. Solaryumda ultraviyole ışığı olup aynı etki mekanizmasına sahiptir.
     
Yaz aylarında güneşten koruyucu kullanırken bu ürünün su bazlı ve yağ içermemesine dikkat edilmelidir. Sivilcelerde artışa neden olabilir. Bazı akne hastalarında da yaz aylarında sivilce artışı olabilir. Bu durum terleme ile birlikte yağ salgının artışından kaynaklanmaktadır.

Kalıtımsal faktörler:  Hastaların çoğu aile öyküsü verir
Mesleki nedenler: Kimyasal maddelerle, oto tamirhanesinde çalışan ve boya ile uğraşan kişilerde artış görülebilir.
Stres: Bazı hormonların düzeyini arttırarak yağ bezlerin aktivitesini arttırabilir.
Yanlış kullanılan kozmetikler: Özellikle çene ve saç çizginde bölgesel olarak görülen sivilcelerde yanlış kullanılan kozmetikler, şampuan ve saç kremi sorumlu tutulabilir.

Görüldüğü gibi sivilce birden fazla faktörün biraraya gelmesiyle oluşur.

Sivilce bulaşıcı bir hastalık mıdır?

Sivilce bulaşıcı, mikrobik bir hastalık değildir. Diş ve boğaz enfeksiyonlarının akneyle ilişkisi yoktur. Aknede yer alan mikroplar derimizin doğal mikrobik elemanlarıdır.

Sivilce oluşumunda yiyeceklerin etkisi var mıdır?

Sivilce yiyecekler nedeniyle oluşmaz. Kısıtlayıcı diyetler sivilceyi düzeltmez. Çikolata ve yağlı gıdalar sivilce etkeni olarak suçlanmaktadır. Ancak bilimsel kanıt bulunamamıştır. Yinede böyle bir gözleminiz var ise bu gıdalardan kaçınmanızda fayda vardır.

Sivilcenin iç organ hastalıkları ile ilişkisi var mıdır?

Aknenin karaciğer dahil iç organlarla ilişkisi yoktur. Çoğu kez sivilcenin karaciğer hastalığına bağlı olduğu düşünülür. Günümüzde sivilcenin iç hastalığına bağlı olmadığını biliyoruz. Sadece hormon bozuklukları ve kullanılan birtakım ilaçlar sivilceye neden olabilir.

Kadınlarda böbrek üstü bezlerinin veya yumurtalıkların aşırı miktarda erkeklik hormonu (androjenler) üretmesi halinde sivilcelenme olabilir. Erkeklik hormonlarının cilt yağlanmasına etkisi varsa da yalnızca sivilcesi olan bir bireyde hormonal bir araştırma yersizdir. Uzun süren, tedaviye yanıt vermeyen sivilce tablolarında, saç dökülmesi ve tüylenmenin de tabloya eşlik etmesi halinde dermatologunuz bu açıdan test isteyecektir.

Sivilce tedavisinde kullanılan izotretinoin etken maddeli ilacın kullanımında 4-6 haftalık periyotlarda takip amaçlı karaciğer fonksiyon testleri ve başka bazı tetkikler istenmektedir. Bu hastaya iyi ifade edilmediğinde hasta sivilcenin iç organlardan kaynaklandığın düşünebilir.

Sivilcede laboratuvar incelemeleri gerekli midir?

Hiperandrojenizmden şüphelenilmiyorsa akne vulgarisli hastada laboratuvar tetkikleri gerekli değildir. Ancak menstruasyon düzensizliği, hirsutismus, androgenetik alopesi gibi hiperandrojenizm belirtileri varsa, hastalardan yumurtalıklarda kist olabileceği için bazı hormonal kan tetkikleri ve jinekolojik inceleme de istenebilir.
Akne için kullandığımız izotretinoin etken maddeli ilacın kullanımında 4-6 haftalık aralarla karaciğer tetkikleri ve kolesterol değerleri başta olmak üzere lüzum halinde başka tetkikler de istenebilir.

Sivilceli cilde makyaj yapılabilir mi?

Sivilceli kişiler göz makyajı, allık ve ruju rahatlıkla kullanabilirler. Yalnızca deri yüzeyine uygulanan fondöten ve pudranın uygun olması önemlidir. Eğer likit fondöten veya nemlendirici kullanıyorsanız yağsız ve su bazlı olması gereklidir. Seçtiğiniz ürünün üzerinde non-comedogenic ve oil-free ibaresi olmalıdır.  Bazen bu ürünlere rağmen yeni sivilceler çıkmaya devam edebilir. Bu taktirde dermatoloğunuza görünmelisiniz, cildiniz için uygun bir ürün önerecektir. Gece ise iyi bir cilt temizliği yapılmalıdır.  Saç spreyleri ve jelllerin yüze gelmemesine özen gösterilmelidir.

Akne neden tedavi edilmelidir?

Akne, genellikle yüze yerleşmesi nedeni ile estetik bir sorun olarak algılanmakta ve özellikle genç erişkinlerde önemli bir psikososyal problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle ve gelişebilecek skarların önlenmesi amacı ile erken dönemde etkili tedaviler uygulanmalıdır. Zaten tedavideki en büyük amaç iz oluşmasını önlemektir. Erken dönemde doktor kontrolüne girilirse izlerin oluşma ve aknenin yayılma olasılığı ciddi oranda azaltılmış olur. Bu izler ileride hoş olmayan bir görüntüye ve bazen de ciddi psikolojik sorunlara neden olacağı için aknenin erken dönemde tedavi edilmesi gerekir.

Şiddetli akne kalıcı skarlara neden olmasıyla özellikle erkeklerde intihar nedeni olabilmektedir. Dermatolojik hastalıklar içerisinde en sık intiharla sonlanan ikinci hastalıktır. Ayrıca, akne hastalarının kendilerine güven duyguları daha az, sosyal ilişkileri kısıtlı, depresyon, anksiyete skorları ise daha yüksektir. Bu nedenle tedavi edilmesi gereken önemli bir sorundur.

Tedavi seçiminde neler göz önüne alınır?

Akne tedavisi tamamen hastaya özeldir. Tedavi seçimi lezyonların şiddetine, tabloda belirgin olan lezyonun (açık-kapalı komedon, papül, püstül, nodül, kist) türüne, hastanın yaşına ve daha önce uygulanmış tedavilere göre planlanır. Tedavide kullanılan ajanların (lokal veya sistemik) etkileri akneyi oluşturan mekanizmalara olan etkileri nedeniyle dört grupta toplanmaktadır:

1. Folliküler keratinizasyonu düzelten (komedolitik),
2. Sebase bez aktivitesini azaltan,
3. Folliküldeki bakteriyel popülasyonu, özellikle de P. acnes’i azaltan,
4. Antiinflamatuvar etki gösteren ilaçlar.

LOKAL TEDAVİLER

Sivilce tedavisi için nasıl bir temizlik yapılmalıdır?

Sivilceye kirlilik yol açmadığı için aşırı yıkanmak ve keselemek faydalı değildir. Günde iki seferden fazla yıkanılmamalıdır. Daha fazla yıkanmak cildin doğal yapısını bozar, cildi kurutur, sivilceye eğilimli bölgeleri tahriş eder. Aşırı yıkanmak ciltten yağ salgılanmasını arttırarak yeni sivilce oluşumunu arttırabilir. Ayrıca cilt temizliğinde aşırı ovalamak ve keselemek doğru değildir.

Tonik kullanılmak istenirse,  alkol oranı yüksek olan ürünler kullanılmamalıdır. Alkol cildi kurutur. Bu da yağ kanallarından daha fazla yağ salgılanmasına yol açarak tahriş ve sivilceleri arttırır.

Yüz fazla ellenmemelidir. Cilt yüzeyinde normalde Propionibacterium acnes (sivilce oluşturan mikrop) zaten bulunur. Yağ kanalına girmediği müddetçe de zararsızdır. Yüzü çok fazla ellemek,  eli sürekli çenede tutmak bu bakterinin yağ kanallarına girişini kolaylaştırabilir.

Sivilceler elle veya herhangi bir aletle sıkılmamalı ve oynanmamalıdır. Bu tür hareketler yine deri yüzeyindeki Propionibacterium acnes’i derine iterek tahriş ve iltihabı arttırır. Ayrıca deride tahribat yaparak kalıcı izlere neden olabilir.

Egzersiz sonrası hemen duş alınmalıdır. Egzersiz esnasında terleme, ısı artışı ve giysilerin tahrişi ile bakterilerin yayılması için uygun ortam oluşur. Bu yüzden spor sonrası hemen duş alınmalıdır.

Sabun veya temizleyicilerle yüzü yıkamak deri yüzeyindeki sebumu azaltmaktadır.  Eğer hasta ek olarak topikal tedaviler alıyorsa derinin daha fazla kurumaması için yumuşak veya nötr pH’daki temizleyicilerin kullanılması önerilebilir.

Sivilce tedavisinde lokal olarak hangi ilaçlar kullanılır?

Sivilce tedavileri sivilcenin tipine göre belirlenir. Sivilce tedavisinde dışardan porların tıkanmasını engelleyen ve bakterileri azaltan A vitaminli veya benzoyil peroxidli krem, jel veya losyonlar önerebilir.  Bu ürünler bazen kuruluk ve soyulma yaratabilir. Bu nedenle cildi ilaca alıştırmak çok önemlidir. Cilt alışana kadar günaşırı uygulamalar tercih edilir. Aksi taktirde tedavi başlamadan hasta ilacı bırakır.

Sivilce tedavilerinin hemen hemen hepsi cildi kuruttuğu için bunu hastaya özellikle izah etmek gerekir. Dermatoloğunuz uygun gördüğü taktirde cilt tipinize uygun nemlendirici verecektir. Sivilce ilaçları sadece lezyon bölgesine değil, tüm yüze uygulanmalıdır.

Deriye sürülerek kullanılan antibiyotikler de vardır.  Fakat tek başına antibiyotik tedavisi uygun değildir. Çünkü tedaviye kısa sürede direnç gelişir. Bu nedenle kombine tedaviler kullanılır.

Cilt yapısı leke bırakmaya elverişli hastalarda hem antibiyotik etkisinden dolayı, hem de leke azaltıcı etkisinden dolayı azeleik asit içeren preparatlar sivilceli cilde uygun güneş koruyucu kremlerle birlikte kullanılabilir.
Bazen bu preparatlar kombin olarak da verilebilir.

Eğer geniş kırmızı ve derin sivilceler varsa bunlara direk olarak içine kortizon enjekte edilerek hızlı bir iyileşme sağlanabilir.

SİSTEMİK TEDAVİLER

Antibiyotikler :

Ağız yoluyla kullanılan antibiyotikler özellikle tetrasiklin, doksisiklin veya eritromisin orta ve şiddetli sivilcede kullanılırlar.  Antibiyotikler kıl folikülündeki bakterileri azaltırlar. Bu da kızarıklıklar ve iltihaplanmaları azaltır. Tek başına ve uzun süreli kullanımları antibiyotik direnci gelişimi açısından uygun değildir. Dermatoloğunuz kombin tedavi verecektir.

İzotretinoin :

Kişinin sivilceleri çok iri ise, yani kist veya nodül dediğimiz bir tablo varsa, veya hasta gerektiği kadar antibiyotik (son bilgiler en fazla 3 ay antibiyotik tedavisini önermekte) kullandığı halde bir sonuç alamadı ise isotretinoin başlanabilir.

İlaç, akne patogenezinde rol oynayan dört faktöre karşı da etkilidir. Günümüzde akne tedavisinde en etkili ve en uzun süreli remisyon sağlayan ilaçtır. Özellikle skar bırakma potansiyeli olan ciddi akne formlarında veya diğer tedavilere cevap vermeyen ve skar bırakabilecek orta şidette akne formlarında uygun bir seçimdir. Uygulanması gereken total bir doz vardır. Eğer bu dozun altında kullanılırsa nüksler daha sık görülmektedir.

Asıl etkisi yağ bezlerinin çapında ve sayısında azaltma olduğundan deri ve mukozalarda görülen kuruluk, hastalarda en sık görülen yan etkilerdir. Ama nemlendiriciler ile bu şikayet azaltılabilir.  İlaç kesildiğinde geriye dönüşlü bir yan etkidir.

Kolesterol ve yağ değerlerinde yükselmeler yapabilir. 4-6 haftalık aralar ile kan tahlilleri yapılmalıdır.
İlacı kullanan bayan hastalarda uygun bir doğum kontrol yöntemi uygulanmalıdır.

Doğum kontrol hapları :

Yumurtalıklarında kisti olan bayan hastalarımızda tüylenme problemi, adet düzensizliği, kilo verememe problemleri de bulunuyorsa dermatolog kontrolünde doğum kontrol hapları kullanılabilir.

Lazer tedavisi :

Sivilceler iltihapsız ( komedon) ve iltihaplı (papül, püstül ve nodülokistler) elemanlardan oluşur. İltihaplı sivilce oluşmasında başlıca nedenlerden biri normalde deride yaşayan ve yağ kanallarında bulunan P. acnes bakterisidir. P. acnes porfirin adı verilen bir madde üretir.  Bakterilerdeki  porfirin maddesi ışık enerjisini emer. Bunun sonucunda toksik oksijen radikalleri salınarak, bakteri tahrip olur.  

Lazer, deride hasar yapmadan deri altındaki yağ bezlerini ısıtarak tahrip eder. Gerileyen yağ kanalları sonucunda sivilceler uzun süreli iyileşme dönemine girer.

Lazer ve ışık tedavileri sivilce tedavisinde ilk seçenek değildir. İltihaplı ama iz (skar) olmayan sivilcelerde medikal tedaviden yanıt alınamadığında düşünülmelidir. Diğer tedavilere göre pahalı bir tedavi şeklidir. Sivilce tedavisinde lazer ve ışık tedavisinin bir alternatif olduğunu unutmamalı, mutlaka bir dermatoloğun önerisi ile tedaviye başlanmalıdır.

Akne tedavisinde özellikle üzerinde durulması gerekenler nelerdir?

Tedavide en önemli şey hastayla iyi diyalog kurup, akne hakkında bilgi vermek, tedaviden ne bekleyip beklememesi gerektiğini anlatmaktır. Aksi taktirde hasta tatmin olmayacak, 2-3 hafta sonra aknesi geçmeyince işe yaramadı diyerek ilaçları kesecektir. Hastaya tedavinin yavaş etki göstereceği anlatılmalı, altı ay sonunda %80 kadar iyileşme sağlanabileceği ve tedavi bırakılınca da nüks olasılığının hep olduğu bildirilmelidir.

Sivilce tedavisinde iyileşmeler 2. ayda başlar ve 4-8 ay arasında tamamen bir düzelme sağlanabilir. Özellikle ilk 1. ayda sivilceler artabilir. Düzelmeler zaman alır. Eğer sivilceler 6-8 haftada iyileşmeye başlamadıysa tedavinin değiştirilmesi gerekir.